حادثه اين بار خبر ميكند
مقدمه :
مراسم چهارشنبه سوري هر ساله با حوادث ناگواري همراه است و به كشته يا زخمی شدن گروهي از نوجوانان و جوانان ميانجامد. سازمان آتشنشاني و خدمات ايمني شهرداری تهران، در مقاله زير چگونگي پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري را مورد بررسي قرار داده است. با هم ميخوانيم:
نقش آموزش در پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري
يكي از عوامل ضروري براي پيشگيري از حوادث و اتفاقات، ارتقاي سطح آگاهي مردم به ویژه گروههاي در معرض خطر است. دانش، آگاهي، نگرش، اعتقادات و باورهاي افراد در مورد هر موضوعي نظير حوادث چهارشنبه سوري عوامل مستعدكننده رفتار سالم و پيشگيري از اين حوادث را تشكيل ميدهد. اين عوامل در فرد ايجاد انگيزه ميکند تا رفتار خود را تغيير دهد و از بروز اين حوادث جلوگيري شود.
عموم مردم بر اين باور ند كه حوادث گريزناپذيرند اما اين طرز برخورد جبري بايستي كنار گذاشته شود.
آموزش سبب افزايش آگاهيها در اين زمينه ميشود، نگرشهاي مطلوب را برميانگيزد و مهارتها و رفتارهاي پيشگيري از حوادث مذكور را تشكيل ميدهد. در واقع شايسته است بگوييم كه اگر حادثه يك بيماري باشد، «آموزش» واكسن آن است. هر اندازه افراد درباره عواملي نظير ترقه، مواد منفجره و محترقه ديگر و آتش بازي، كه احتمال وقوع حادثه را افزايش ميدهند، بيشتر بدانند در آن صورت بهتر خواهند توانست از احتمال وقوع اين حوادث پيشگيري کنند.
در جامعه ما حوادث و آسيب هايي نظير حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره يا آتش افروزي چهارشنبه سوري، تهديدي جدي براي سلامتي افراد (به ویژه كودكان و نوجوانان) است. با اين حال حتي حوادثي كه به نظر ميرسد بدون هشدار و خبر روي ميدهند، اكثرشان نتيجه يك رشته اتفاقات يا نتيجه تركيبي از اتفاقات و وقايع هستند. تشخيص خطرهاي بالقوه در اين زمينه به افراد كمك ميكند كه وارد عمل شوند و خود را ايمن نگهدارند. در واقع ميتوان گفت كه از جمله عوامل خطرزايي كه بر احتمال وقوع اين حوادث ميافزايند نگرشهاي افراد و رفتارهاي ناايمن آنهاست كه با آموزش افراد ميتوان هم نگرش و هم رفتار افراد را تغيير داد و اصلاح کرد. حقيقت اين است كه آموزش پيش نياز سلامت است.
سه گام پيوسته لازم براي جلوگيري از حوادث چهارشنبه سوري
براي پيشگيري از حوادث اسفناكي كه در مراسم آتش افروزي چهارشنبه سوري احتمال وقوع آن ميرود، ميتوان از مدل پيشگيري از حوادث بهره جست. براي اين منظور بايد مراحل زير را طي کرد:
۱ _ آموزش والدين:
والدين نه تنها نيازمند آموزش درباره خطراتي هستند كه با استفاده از مواد منفجره و آتش افروزي فرزندان آنها را تهديد ميكند، بلكه به همان اندازه نيز نيازمند به آموزش درباره مشكلاتي هستند كه كودكان در يادگيري راجع به اين خطرات، با آنها مواجه ميشوند. والدين بايد در اين راستا مسئوليت بيشتري را بپذيرند و بيشتر به فكر سلامت كودكان خود باشند. ميتوان گفت در بسياري از حوادث، دليل اصلي انتظار زيادي است كه والدين در اين زمينه از فرزندان خود داشته اند. لذا آموزش به والدين در مورد خطرات احتمالي ناشي از سر و كار داشتن با مواد منفجره و محترقه و نيز در مورد حوادث احتمالي ناشي از آتش بازي همچنين آموزش آنها در زمينه اصول ايمني و پيشگيري از اين حوادث، نقش مهميدر جلوگيري از بروز چنين حوادثي درچنین روزهاي خجسته دارد. والدين، پدر و مادر هر دو، ميتوانند اطلاعات مربوط به اصول پيشگيري از حوادث را بیاموزند و به فرزندان خود منتقل کنند. چرا كه پدر و مادر بانفوذترين افراد در نزد كودكان و نوجوانان هستند.
از اين رو آموزش والدين در زمينه چگونگي پيشگيري از حوادث احتمالي چهارشنبه سوري، نقش مهميدر پيشگيري از بروز اين حوادث دارد. در واقع خانواده (پدر، مادر، خواهر و برادران) از عوامل تقويت كننده رفتار هستند.
عوامل تقويت كننده عواملي هستند كه تعيين ميكنند آيا از رفتارهاي بهداشتي و سالميكه انجام آنها مورد نظر است، نظير استفاده يا استفاده نکردن صحيح مواد محترقه، ترقه و مواد منفجره ديگر حمايت ميشود يا خير. در حقيقت عوامل تقويت كننده مثل خانواده، عوامل حمايت كننده رفتار هستند.
۲ _ آموزش به كودكان و نوجوانان:
كودكان ذاتاً كنجكاو هستند و همزمان با رشد آنها بر كنجكاوي و رشد مهارتهايشان افزوده ميشود كه اين امر آنها را در معرض خطر قرار ميدهد. برنامه هايي كه براي حفاظت بچهها در مقابل آسیبها صورت ميگيرد باید كنجكاوي آنها و تغييرات مداوم در مهارتهاي آنها را در نظر بگيرد. در واقع هميشه بايد انتظار آن را داشته باشيم كه بچهها كنجكاو باشند. در مورد نوجوانان نيز بايد اين موضوع را در نظر گرفت كه نوجواني دوره اي است كه افراد در آن دوره دست به تجربه ميزنند و هويت خود را شكل ميدهند.
بخشي از اين فرآيند تكامل، دست يازيدن به رفتارهاي مخاطره آميز است، رفتارهاي مخاطره آميزي كه در صورت كنترل نشدن ميتواند به حوادث اسفناكي منجر شود. به همين خاطر، اهداف هرگونه برنامه پيشگيري در زمينه حوادث ناشي از استفاده از مواد محترقه و منفجره و نيز در زمينه حوادث ناشي از آتش بازي، بايستي واقع بينانه باشد و در اين زمينه باید هدف اصلي، پيشگيري از آسيب يا كاهش دامنه آسيبهاي مربوط به استفاده از اين مواد خطرآفرين باشد تا پيشگيري كامل از مصرف آنها. در واقع هدف برنامه متمركز باید بر استفاده صحيح، مناسب و بجا و استفاده از نوع استاندارد اين مواد باشد.
در برنامه ريزي آموزش پيشگيري از اين حوادث اين امر مهم است كه مفاهيم ساده را انتخاب کرد و آن را توسعه داد. لازم به ذكر است كه به هريك از كودكان و نوجوانان بايد مفهوم خطر و صدمات جسميناشي از آن را آموزش داد به ويژه در مواقعي كه اين افراد ديگران را به دليل رفتار نامناسب خود در معرض خطر قرار ميدهند. اين افراد را باید از خطرات تماس با مواد منفجره و محترقه يا از خطرات ناشي از آتش بازي، آگاه کرد و كمكهاي اوليه مورد نياز را در موقع بروز حوادث آموزش داد و احساس مسئوليت در پيشگيري از اين حوادث را در محيطهاي مختلف (خانه، مدرسه، بيرون از اين دو محيط) در اين گروه سني به وجود آورد.
ممكن است موضوع ايمني و پيشگيري از حوادث مربوط به چهارشنبه سوري، در بدو امر براي اين گروه سني زياد جالب نباشد، چرا كه آنها مجبورند مقداري محدوديت در ترقه بازي، فشفشه بازي و آتش بازي را متحمل شوند ولي ميتوان با نشان دادن اين موضوع كه اين امر با زندگي آنها مرتبط است، آموزش در اين زمينه را براي آنها جالبتر كرد. حوادث براي هر كسي اتفاق ميافتد. در برخي حوادث افرادي كشته میشوند يا به شدت آسيب ميبينند.
اما از بروز اغلب حوادث از جمله حوادث چهارشنبه سوري ميتوان جلوگيري کرد. بايد كودكان و نوجوانان را تشويق كرد كه از حوادث درك خوبي داشته باشند. بايد به آنها آموزش داد كه آنها در مقابل مواد محترقه و منفجره و آتش بازي آسيب پذير هستند. اين آموزش آسيب پذير بودن آنها در مقابل خطرات مذكور، از اهميت خاصي برخوردار است. عوامل بسياري در نپذیرفتن آموزشهاي مربوط به پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه، منفجره و آتش بازي در اين گروههاي سني دخالت دارد. به عنوان مثال احساس محدوديت در بازي با اين مواد،لاف زدن، دليري، چشم و هم چشمي، رقابت، قهرمان سازي و تحريك دوستان و همكلاسي ها، عوامل مختلفي هستند كه ممكن است اين افراد را به پذيرفتن خطرات مختلف تشويق کند.
به اين گروه بايد اين موقعيت داده شود كه پذيرش خطر را ارزيابي کنند و تفاوت بين خطرات حساب شده را كه افراد، اطلاع و آموزش كافي در مورد آن داشته و لوازم و احتياجات ايمني در مقابل آن پيش بيني شده است، با كارهايي كه بدون فكر، بدون توجه و بدون دخالت شعور انجام ميگيرد، مقايسه کنند. بسياري از افراد که در كار خود، با مواد منفجره و محترقه سر و كار دارند، با خطرات ناشي از آنها هم مواجه هستند ولي اين مسئله بسيار مهم است كه كودكان و نوجوانان با وسايل مورد استفاده اين افراد آشنا شوند و بدانند كه اين افراد بايد از قوانين مشخصي در موقع كار با مواد محترقه و منفجره، پيروي کنند. به عنوان مثال، كودكي كه در ذهن خود انفجار ديناميت و نارنجك را به دست هنرپيشهها تصور ميكند بايد بداند اين افراد از قوانين و سيستمهاي ايمني خاصي در اين زمينه پيروي ميکنند تا به خود و ديگران آسيب نرسانند.
يكي از مسايل مهميكه در زمينه آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از سود استفاده از مواد منفجره و محترقه در چهارشنبه سوري، بايد مورد توجه زيادي قرار گيرد، ايمني جامعه است. در مكان هايي كه افراد زيادي جمع ميشوند، ممكن است در صورت استفاده از اين مواد، وضعيت خطرناكي به وجود بيايد. بنابراين لازم است اين آگاهي به كودكان و نوجوانان داده شود كه خطر در اجتماعات بزرگتر، بيشتر است و راههاي جلوگيري از صدمه به ديگران نيز به آنها آموزش داده شود. در صورتي كه كودكان به درستي آموزش داده شوند، نه تنها خودشان در اين زمينه سعي به رعايت اصول ايمني خواهند کرد، بلكه ميتوانند به همديگر و حتي به افراد بزرگتر از خود نيز در اين زمينه آموزش بدهند، و دوستان خود را در اين مورد ياري کنند.
اين حالت، ياري كودك به كودك نام دارد كه نقش بسيار مهميدر آموزش سبك و شيوه زندگي سالم به كودكان و حتي به جامعه، دارد و اثربخشي و كارآيي آ ن با تحقيقات به اثبات رسيده است.
۳ _ اقدامات محيطي:
نوع اسباب بازيها (نظير ترقه، فشفشه، مواد محترقه)، لوازم بازي، زمين و ميدانهاي مختلف تفريح در اين زمينه، ميتوانند از عوامل ايجاد حوادث باشند. گاهي سازندگان وسايل بازي به اراده خود، تغييراتي در اين وسايل به وجود ميآورند كه ميتواند منجر به پيشگيري از حوادث شود. در مواردي ديگر تغيير در سياستگذاريها و قانونگذاري براي اطمينان از مطابقت يك محصول با مقررات ايمني لازم است. (مباني پيشگيري) در واقع اقدامات محيطي، به فراهم آوردن منابع و تسهيلات لازم براي يك رفتار صحيح (نظير استفاده درست از مواد محترقه و ترقه و...) اشاره ميكند و در مورد موضوع مورد بحث، امكانات و تسهيلات ميتواند ترقههاي استاندارد، محيطها و زمين هايي براي ترقه بازي، آتش بازي و حتي قيمتهاي مربوط به مواد محترقه و منفجره استاندارد باشد كه فراهم کردن اين امكانات و تسهيلات نقش اساسي در كاهش حوادث چهارشنبه سوري دارد. اين امكانات و تسهيلات محيطي، زيرمجموعه اي از عواملي هستند كه به نام "عوامل قادركننده" مشهورند. بدون توجه به اين عوامل قادركننده برنامه آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره، با شكست مواجه میشود. در واقع اقدامات محيطي ميخواهد به موضوع محيطهاي سالم، وسايل سالم و در كل به مفهوم محيطهاي حمايتي براي سلامت اشاره کند كه مفهومينوين در ارتقاي سلامت افراد است. محيطهاي حمايتي براي سلامت، افراد از تهديداتي كه برای سلامت آنها وجود دارد محافظت ميكند و همانطور كه گفته شد حمايت از طرف محيط، در جلوگيري از بروز حوادث ناشي از مواد منفجره و محترقه در اين روز، نقش مهميبازي ميكند.
4- نقش مدارس در آموزش پيشگيري:
بدیهی است ارتقاي سلامت از طريق مدارس، يكي از موثرترين و كارآمدترين راههاي بهبود كيفيت زندگي بچه هاست. تقريباً در همه كشورها مدرسه جايگاهي است كه بسياري از افراد در آن زندگي ميكنند، ميآموزند و كار ميكنند.
به طوري كه در كشور خود ما نیز در هر سال تحصیلی میلیونها دانش آموز ساعات زيادي از زندگي خود را در آنجا ميگذرانند و جايگاهي است كه برنامههاي آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره و آتش بازي چهارشنبه سوري ميتواند بيشترين تأثير را داشته باشد؛ زيرا دانش آموزان در دسترس قرار دارند و در دوره تأثير پذيري زندگي يعني كودكي و نوجواني هستند. هر چند مدرسه نميتواند به تنهايي از عهده اين كار برآيد ولي در بين بخشهاي ديگر از همه مهمتر است.
در نظر گرفتن اين كه بعد از پدر و مادر، معلم جاذب ترين و پرنفوذترين فرد در نزد كودك است اين مسأله را تأييد ميكند كه مدرسه ميتواند نقش مهميدر آموزش پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري داشته باشد. آموزش مهارتهاي زندگي در مدارس، كودكان را قادر ميسازد تا به حفظ و ارتقاي سلامت خود بپردازند. در واقع در مدرسه امكان آموزش دانش آموزان و آماده ساختن آنها براي يك زندگي مسئولانه در جامعه ودر نتیجه كاهش دامنه آسيب ناشي از استفاده از مواد محترقه و منفجره و آتش افروزي وجود دارد.
ميتوان گفت كه در حال حاضر مدارس با حمايت كامل خانواده و اجتماع، بهترين محل براي اجراي برنامه جامع بهداشتي از جمله آموزش اصول پيشگيري از حوادث هستند. چرا كه مدارس قويترين سازمان اجتماعي و آموزش قابل دسترسي، براي مداخله در اين زمينه هستند و، تأثير عميقي بر دانش آموزان، خانوادهها و اجتماع ميگذارند.
مواردي كه بر شمرديم تنها، دلايل بسيار خلاصه از اهميت مدارس در آموزش سبك و شيوه زندگي سالم، از جمله استفاده مناسب و محتاطانه از مواد محترقه و منفجره هستند. مدارس چنان اهميتي در آموزش و ايجاد رفتارهاي صحيح و سبك زندگي سالم دارند كه امروزه عبارت مدارس مروج سلامتي را در مورد آنها به كار ميبرند. مدرسه مروج سلامت در واقع مدرسه اي است كه مدام تلاش ميكند كه سلامت كاركنان، خانواده، اعضاي جامعه و دانش آموزان را بهبود ببخشد و با رهبران جامعه با هدف كمك به آنها در شناخت اين كه چگونه جامعه ميتواند در امر سلامت و آموزش مشاركت داشته باشد، كار ميکند.
كودكان نيروي عظيميهستند كه بايد در برنامه ريزي و اجراي فعاليتهاي آموزشي از جمله آموزش پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري، آنها را دخالت و مشاركت داد. در واقع اگر اين نيروي عظيم را در پياده كردن برنامههاي بهداشتي از جمله آموزش در زمينه پيشگيري از حوادث مذكور، دخالت و مشاركت دهيم و احساس مسئوليت در مورد سلامت و خود و جامعه را به آنها انتقال دهيم، در رسيدن به اهداف بهداشتي و ارتقاي سلامت افراد راهي كوتاهتر پيموده ايم. فراموش نكنيم كه دانش آموزان امروز شهروندان ما و والدين فردا هستند. بنابراين انتقال حقايق مربوط به حوادث چهارشنبه سوري و راههاي پيشگيري از آن، به اين افراد، يك سرمايه گذاري بلندمدت است.
شكي نيست كه اگر كودكان در آموزش هر موضوع مربوط به ارتقاي سلامت از جمله موضوع ايمني و پيشگيري از حوادث آخرين چهارشنبه سال، به ديگران، سهيم شوند و نقش فعالي در آن عهده دار شوند، خود به درك بهتري از اين مفاهيم دست مييابند و اگر احساس مسئوليت در قبال سلامتي خود و جامعه به كودكان منتقل شود، در آينده شهروندان خوبي براي جامعه خواهند بود و در واقع شايد يكي از زيباترين ابعاد مشاركت اعضاي جامعه در اين زمينه، دخالت دادن دانش آموزان و كودكان باشد.
كودكان نه تنها خود نيازمند به اطلاع رساني و آموزش در زمينه حوادثي هستند كه ميتواند در سايه استفاده بي رويه و نابه جاي مواد محترقه و منفجره ايجاد شود، بلكه قادر به فراهم كردن ايمني و سلامت براي افراد ديگر نيز هستند كه اين كار را با انتقال اين پيامها به ديگران دارند. اغلب كودكان كوچكتر وقت خود را بيشتر از آن كه با بزرگسالان باشند، با كودكان بزرگتري ميگذرانند، آنها را تحسين ميكنند، از آنها تقليد ميكنند و كاري كه آنها ميگويند، انجام ميدهند. ميتوان گفت گروههاي كودكان بخصوص گروههاي با نفوذ و معروف ميتوانند بر اعضاي خود اثراتي بگذارند كه بزرگسالان هيچ گاه نميتوانند چنين تأثيري داشته باشند. همسالان دانش آموزان در واقع ميتوانند در پيشگيري از حوادث مذكور نقش تقويت كننده داشته باشند.
بدين ترتيب ملاحظه ميشود كه نظام آموزشي به ویژه در كشورهاي در حال توسعه، با توجه به شركت كاركنان و معلمان آموزش و پرورش و ميزان بالاي رشد دانش آموزي و اشتغال به تحصيل بيش از ۸۰ درصد كودكان وسيع ترين كانال براي انتشار اطلاعات بهداشتي و نگرشها و رفتارهاي صحيح در جوامع هستند كه موضوع پيشگيري از حوادث ناشي از استفاده بي رويه و نادرست مواد محترقه و منفجره در آخرين چهارشنبه سال نيز از اين قاعده مستثني نیست.
5- نقش رسانههاي گروهی در پيشگيري از حوادث
زماني كه رسانههای گروهی با انسانهايي برخورد ميكنند كه ذهني ساخته و پرداخته شده دارند كمتر ميتوانند به آن رسوخ كنند، زيرا شخص از مكانيسمهاي دفاعي خاص خود برخوردار است. اين امر در مورد كودكان مصداق ندارد. ذهن كودك ساده و فاقد شبكه به هم پيوسته اي از انديشهها و باورهاست. ذهن كودك هنوز رموز تحليل عقايد، سنجش و پذيرش يا طرد آنان را نيافته است. از اين روست كه وقتي كودكان بدون هيچ پناه يا حفاظی، در برابر رسانههای گروهی قرار ميگيرند، سخت تأثيرپذير هستند.
امروزه در جهان بيشتر افراد به نحوي به رسانههاي گروهی از جمله تلويزيون، راديو و روزنامهها دسترسي دارند. تلويزيون رسانه اي است كه در جهان، از هر ۵نفر يك نفر به آن دسترسي دارد. تلويزيون به عنوان مهمترين وسيله ارتباطي در برابر كودكان تجلي يافته است و فضاي خالي كودكان را سخت اشغال كرده است.
به گونه اي كه در تهران از ۱۰ نفر كودك، بيش از ۷ نفر زماني بين ۴-۱ ساعت در شبانه روز صرف تماشاي تلويزيون ميکنند و اين امر حاكي از تأثير شگرف تلويزيون بر اذهان ساده كودكان است. اثر بخشي برنامههاي تلويزيوني روي رفتارهاي افراد، خصوصاً كودكان و نوجوانان، در برنامههاي پيشگيري از اعتياد ثابت شده است از اين رو بسيج كردن رسانه ها، چه راديو و تلويزيون، چه رسانههاي نوشتاری ( مطبوعات)در راستاي آموزش پيشگيري از حوادث مربوط به استفاده از مواد محترقه و منفجره در آخرين چهارشنبه سال ميتواند در كنار برنامههاي ديگر تأثيري شگرف و تقويت كننده داشته باشد.
6- رويكردهاي سياستگذارانه :
رويكردهاي مربوط به سياستگذاريها در كاهش دادن دامنه آسيبهاي مربوط به حوادث نقش مؤثري دارد. بويژه زماني كه با رويكرد آموزشي و رويكرد اجتماعي تركيب شود. سياستگذاريها و مقررات ميتوانند در محدود كردن و تحت كنترل در آوردن استفاده از وسايل محترقه و منفجره موفق باشند. نظارت بر توليد و توزيع مواد استاندارد و وضع مقررات لازم از جمله اقدامات اين رويكرد است. برنامههاي جامع پيشگيري از حوادث مربوط به آخرين چهارشنبه سال
تحقيقات نشان ميدهند كه برنامههاي اجتماعي جامع، اميدبخش تر از راهكارهاي پيشگيرانه يك بعدي است. اين گونه برنامهها مستلزم مشاركت بخشهاي مختلفي نظير مدارس، خانواده ها، رسانههاي گروهي، سياستگذاران و غيره است. به عبارت ديگر مشاركت دادن تمام بخشهاي جامعه در امر پيشگيري از حوادث مربوط به آخرين چهارشنبه سال، در واقع يك بسيج همگاني در اين زمينه است و اثربخشي بيشتري از رويكردهاي تك بعدي دارد.
7- توصيه ها
براي پيشگيري از حوادث مربوط به چهارشنبه سوری توصيههاي زير ارائه میشود :
مدارس:
به دانش آموزان اصول و روشهاي پيشگيري از حوادث مربوط به استفاده از مواد محترقه منفجره و آتش بازي را آموزش دهيد. سعي كنيد محتواي آموزشي درست و، با تواناييها و روحيات گروههاي سنی مختلف مطابقت داشته باشد.
سعي کنید كه روشهاي آموزش با دورههاي تكاملي دانش آموزان منطبق باشد. روش آموزش به اندازه مطلبي كه آموزش داده ميشود(محتواي آموزشي)، اهميت دارد.
سعي كنيد آموزش و روشهاي آن عمل گرا و مبتني بر تحقيق باشد و، توانايي تفكر و تصميم گيري را تكامل بخشد.
سعي کنید برنامههاي آموزشي رابه موضوع پيشگيري مذكور در پروژه آموزش دخالت دهيد. در نظر داشته باشيد كه آموزگاران بعد از والدين، با نفوذترين افراد به دانش آموزان هستيد.
اهداف هرگونه برنامه پيشگيري در زمينه حوادث مذكور در نوجوانان بايستي واقع بينانه باشد. هدف اصلي خود را كاهش دامنه آسيبهاي ناشي از استفاده مواد محترقه و منفجره قرار دهيد تا پيشگيري كامل از استفاده اين مواد.
برنامههاي آموزشي در اين زمينه بايد بر اصول آموزش عملي و كاربردي متكي باشد نه بر ايدئولوژي افراد.
دانش آموزان را مستقيماً در امور طراحي برنامه پيشگيري و اجراي آن دخالت دهيد. در برنامههاي خود از قدرت نوجوانان و كودكان بهره بگيريد. اين كار دانش آموزان را علاقه مند و تأثير برنامهها را بيشتر ميكند.
روشهاي خشك كارآيي ندارند و ممكن است منجر به پنهان كاري و مشكلات و خطرات جدي بشوند؛ لذا از چنين برنامه هايي بپرهيزيد.
به طور مداوم برنامه آموزشي خود را ارزشيابي کنید تا اثر بخشي آن معلوم شود.
نقش نيروي انتظاميدر پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري
يكي از سياستهاي بازدارنده ارگانهاي برقرار كننده امنيت كه نيروي انتظاميدر رأس آن قرار دارد، برخورد قاطع و جدي با توليد، توزيع و مصرف كنندگان مواد محترقه خطرناك است , اين در حاليست كه تماميماموران پليس پايتخت در چهارشنبهسوري آمادهباش كامل هستند تابا هر اقداميكه مخل امنيت عموميباشد به جد برخورد كنند.
نقش سازمان آتشنشاني و خدمات ايمني شهرداری تهران در پيشگيري از حوادث چهار شنبه سوري
سازمان آتشنشاني تهران با ارائه پيشنهادي به شهرداري مبني بر در نظر گرفتن مراكزي برای برگزاري كنترل شده مراسم چهارشنبه آخر سال به منظور كاهش تلفات و حوادث گامهاي مؤثري در اين خصوص برداشت، به طوري كه بر اساس بررسيهاي صورت گرفته برپايي مراسم چهارشنبهسوري در اين مراكز يا اصلا مصدوم و يا خسارت مالي به همراه نداشته و يا اگر هم داشته بسيار ناچيز بوده است.
سازمان آتشنشاني و خدمات ايمني تهران با شعار "شهر ایمن با مشاركت شهروندان "بسياري از اهداف پيشگيرانه را دنبال میکند و با فرا رسيدن چهارشنبه آخر سال با در نظر گرفتن خودروها، موتورسيكلتها و تجهيزات امداد و نجات و استقرار آتشنشانان و گروههای نجات در نقاط حادثهخيز، آمادهباش مضاعفي برای مقابله با حوادث دارد.
با استقرار خودروهاي نجات آتشنشاني در نقاطي از شهر كه به تجربه حوادث بيشتري را در سالهاي گذشته در آنجا شاهد بوديم، دسترسي سريع به محل حادثه در كوتاهترين مدت صورت ميگيرد و ترافيك سنگين چهارشنبهسوري موجب تاخير حضور نيروها در موقعيت وقوع حادثه نميشود.
اعمال نظارت مستمر بر اماكن فروش مواد شيميايي به خصوص در اين روزها با يك مديريت مناسب نرمافزاري منجر خواهد شد تا وسايل مواد محترقه خطرناك به دست كودكان نرسد و بهتر است مواد محترقه كم خطر با نظارت موسسه استاندارد توليد شود تا جوانان با استفاده از اين مواد كمتر به سراغ مواد محترقه خطرناك كه اغلب چيني است، بروند.
آسيبهاي ناشي از ترقه بازي
هر روز در روزنامه حوادث و آتش افروزیهای تازهای درباره ترقه بازی و انفجار مواد محترقه میخوانیم. گاه انفجار انبوهی از ترقههای دست ساز كاشانهای را به نابودی میكشاند و معلولین و قربانیانی از خود باقی میگذاردضربههای صوتی علاوه بر گوش بر سیستم عصبی تاثیر مخربی میگذارد و روان فرد را متزلزل میسازد. در منابع علمی آمده است كه دستگاه قلب و عروق نیز از محركهای صوتی لطمهای جدی میبینند. ضربههای صوتی سبب كاهش مقاومت عروق محیطی و رشد غدد فوق كلیوی و درهم شكستن مقاومت در برابر بیماریها میشود.
چهارشنبه سوری یكی از جشنهای باستانی ایران است. در این جشن كه آخرین شب چهارشنبه سال به پا میشود مردم روی آتش میپرند و به همراه آن كوزههای سفالین را میشكنند تا رنجها و تلخكامیهای سال را به آتش و به ظروف شكسته بسپارند. در فرهنگ معین آمده است كه چهارشنبه سوری به آخرین چهارشنبه هر سال شمسی گفته میشود. در عصر چهارشنبه سوری بوتههای خار را مشتعل میكنند و از روی آن میپرند و میگویند: سرخی تو از من؛ زردی من از تو. و این عمل را به شگون گیرند. در جایی از این سنت به جا مانده ملی ما نامی از ترقه بازی نمی بینیم. در بررسی شدت محركهای زیان بار صوتی كه در منطقه خطر واقع است مانند شلیك گلوله، غرش هواپیما، صداهای ناهنجار مته برقی، كنسرت راك و صدای گوشخراش موتورسیكلت، انفجار ترقه با شدت ۱۴۰ دسی بل در صدر جدول معرفی شده است.
آسیبهای گوش ناشی از ترقه بازی صداهای زیان آور ابتدا ایجاد كم شنوایی موقت میكند كه غالباً با وزوز گوش همراه هستند ولی تكرار محرك سبب دائمی شدن كم شنوایی میشود كه متاسفانه تا به امروز هیچ گونه درمان طبی یا جراحی برای آن پیدا نشده است. كودكان و نوجوانانی كه دچار آسیب گوش میشوند در كلاسهای درس از درك صدای گفتار باز میمانند كه در نهایت به پیشرفت درسی آنها خسارت جبران ناپذیری وارد میآید. در مطالعهای كه در هند در جشن آتش بازی دیپوالی (Deepwalli) كه مانند چهارشنبه سوری در كشور ما است از ۶۰۰ كودك و نوجوان كه درصدد شركت در این جشن بودند بررسی شنوایی به عمل آمد، میانگین شدت صوت در خلال آتش بازی جشن معادل ۱۵۰ دسی بل در فاصله سه متری بود. ۵/۲ درصد این گروه دچار كم شنوایی حسی عصبی حدود ۳۰ دسی بل شدند. گروه سنی گرفتار از ۹سالگی تا ۱۵سالگی بود. در این مطالعه پیگرد قانونی ترقه سازان و ترقه بازان در دستور روز قرار گرفته بود. تفنگهای ترقهای و ترقه بازی مورد توجه نوجوانان و دانش آموزان پسر است و مواد محترقه زیر پای این كودكان و نوجوانان یا همبازیهای آنها منفجر میشود و ایجاد صدمه شدید شنوایی میكند. در این مطالعه نسبت به اسباب بازیهای پر سروصدا و ترقه هشدار داده شده است. پزشكان، آموزگاران و روزنامه نگاران باید در این آموزش خطیر اجتماعی مشاركت ورزند و ضمن بازداشتن كودكان در این بازیهای خطرناك كارگاهها و كارخانههای تولید كننده ترقه را مورد كنترل قرار دهند تا مبادرت به تولید این منابع خطرناك صوتی نكنند. در كلینیكها به كرات كودكان و نوجوانان را مشاهده میكنیم كه پس از بررسی تصادفی یا ارجاع دانش آموزان از سوی مدارس برای بررسی شنوایی دچار كاهش شنوایی در فركانس ۴هزار هرتز هستند. معمولاً این كودكان با خانواده هایشان سوابق روشنی از تماس صوتی محركهای آسیب رسان ارائه نمی دهند. بی تردید به علت انتشار این پدیده نامطلوب در گروه كودكان و نوجوانان كم شنوایی به طور فزایندهای در جامعه ما رو به گسترش است. امروزه مواد آتش زا از فشفشه و سیگارت و ترقه به مواد محترقه بسیار خطرناكی تغییر یافته است که به آتش افروزیها ابعاد وحشت زایی بخشیده است. تمام این عوامل ایجاب میكند تا یك بار دیگر تحقیقات همه جانبهای از مشاركت جامعه شناسان، روانشناسان، پزشكان، آموزگاران و روزنامه نگاران در گروههای سنی كودكان و نوجوانان در این برهه از زمان را به عنوان ضرورتی مبرم در دستور كار خود قرار دهند.
صفحه اصلی 
